Polímeros e redes: coma barrufa e brétema

ollos redes

O prometido é débeda. Xa adiantaba no Post anterior que tiña que falar dos polímeros mais veces. Neste intre imos facer unha comparativa con algo tan galego coma son as redes de pesca, sólidos alicerces da industria pesqueira dende os comezos ata os nosos días. O mesmo pasa cos polímeros, evolucionan espallándose como peixes no mar.

chasula redes.JPG
Existe cerca xenreira co tema dos (polímeros) plásticos, porén, tento darlle unha reviravolta xa que están enredados coa pesca. Aínda así, o seu tratamento como refugallo segue a ser un problema medioambiental, e esa é a nosa preocupación.
Teñen a mesma importancia que os aparellos de pesca: bous, nasas, palangres, tarrafas ou boliches que permitiron activades pesqueiras. Estes aparellos cambian de materiais ó mesmo tempo que avanza o desenvolvemento do polímero.
As mallas das redes se tecen de fibras de orixe vexetal, animal, mineral ou química sintética. As de orixe animal como lá, seda ou coiro, eran moi limitados na pesca; as redes de orixe mineral eran de asbesto ou amianto, sen emprego na pesca extractiva. Salientable son a procedencia vexetal e química sintética.

IMG_20160716_172721
O cánabo é unha pranta da familia das cannabáceas, de ata catro metros de altura da que se obtén a fibra téxtil para cordas, sacos e redes.
O algodón é moi pouco resistente a abrasión, emprégase a semente para liñas e redes de enmalle.
Estas fibras teñen problemas de conservación xa que sofren fatiga e descomposición bacteriana. As redes do pasado mollábanse no mar despois de lavalas e pendurábanse en zonas amplas coma alameda de Bouzas. De feito, as casiñas amosaban un puntal onde pender a rede toda a noite.

taller dornas
O Bou é un aparello de arrastre que as autoridades da Mariña prohibiron por ser raspeira e onde pasaba, arrasaba con todo. Se consentía como patexeiro, uso de pobres para coller chocos, luras, eiroas ou fanecas e ata centolas. Empregouse moito como abono das terras o patexo (polybius henslowii), un cangrexo pequeno doado de pescar co bou.
O bou de fóra ou de altura foise desenvolvendo a medida que descobren novas presas criadas mais lonxe. Arrastreiros e rampleiros colgaban na popa salientando os anos de 1975 ata 1990. Acabou destruíndo os ricos cantís e criadeiros a rente do fondo e afastando as flotas de baixura.
A liña foi un aparello de pesca menor para calquera auga. E moi simple, un fío longo armado con chumbo e anzois segundo a especie a pescar. Os primeiros fíos mais resistentes eran de liño e cánabo; deron paso o algodón, esparto, sisal a abacá e outros. Esta evolución no material trouxo capturas mais pesadas e abundantes de badexos.

IMG_20170517_133052_193
Outro dos aparellos é o palangre, composto de delgados cabos divididos en seccións ou palangres (cestos) onde encarnaban os anzois con choco, parrocha ou xurelos. Servía para pescar polbos, moreas, melgachos ou congros e cada brazolada chegaba a medir ata 30 metros..
O boliche é o mesmo que o bou para a praia e tamén foi arredado do mar po ser aparello de arrastre. Antes de largalo, xa de véspera, tiñas que gañar a “posta”: cunha lanchiña na praia onde se quería dar o lance, levantaban un remo e o deixaban caer berrando “posta”, asi ninguén podía pescar alí mais ca ti. O día seguinte, mulleres, nenos e homes largaban cabos á terra para recoller a pesca e facer o reparto.

“adeus postas e boliches,
as praias non vos verán,
o corno ficará mudo,
xa non ten porque roncar”

O xeito é o aparello mais pobre e non facía mal. Armábase de algunhas pezas que se xuntaban unhas e outras antes de largalo; tendíase a todo ó longo do mar a través da corrente. O xeito ten 3 lances: o asexo despois da posta do Sol, o amanexo antes de abrir o día e a galga, cando o Sol estaba alto. O peixe quedaba mallado e tiñan que ter “xeito” para retirar amodo sen desfacelo.
Os inimigos deste aparello eran golfiños e fouliñas, que brincaban preto das sardiñas fitadas nas mallas. Para enxoitar as redes, tiñan unhas cabrias ou paus de pino crabados na ribeira.
A rapeta, o mesmo ca tarrafa e racú, son aparellos de cerco con traias e xaretas que cerra o saco pola pedreira, quedando así o peixe embolsado. Este aparellos enchían os pios de conserveiras e salazóns, cercando a sardiña, parrocha, bocarte, xurel ou lura de noite e de día.

redes e polimeros celulosa

polímero de celulosa
As redes sintéticas son un grupo heteroxéneo de fibras derivadas do benceno, fenol, acetileno, etc. As primeiras incursións falan do século XIX, aínda que no 1920 o químico H. Straudinger (Premio Nobel no 1953) revolucionou coas novas fibras.

551px-Hermann_Staudinger
As proteínas e celulosas desprazaron o algodón como materia prima para fibras semisintéticas como fibra acetil celulosa, goma de cloro ou fibra de proteína como o ácido algínico.

ácido algínico
As redes actuais ármanse de poliamidas, grupo de fibras sintéticas como son amilán, perlón, kaprón ou rilsan.
O nylon, poliamida para pescar en enmalle, e o poliéster para redes de maior tamaño son a botadura na confección de cabos e fíos. Colchar é torcer o fío nun sentido e non contrario para trenzar o cordón feito de fibras continuas nun multifiado de poliamida ou poliester.

agulla redeiras
Para confeccionar a rede empregaban agullas de madeira flexible e resistente (familia das mirtáceas) ou as barbas da balea. Co paso do tempo, este aparellos trocaron polo (polímero) plástico e agullas metálicas de aluminio ou latón, inda que estas son ríxidas e menos empregadas.

IMG_20170517_133351_169
No primeiro paso da rede polimérica e dependendo do tipo, dánse as reacción de adición cos monómeros de al menos 1 dobre enlace o condensación, onde fai falla moléculas diferentes bifuncionales e reactivas como aminas e dioles que van ó mar na forma de poliamidas e poliéteres. A polimerización en cadea emprega 3 pasos, o mesmo que o lance do xeito: iniciación, propagación e terminación. Neste caso, a etapa de iniciación agocha a produción dos radicais libres para a propagación da rede polimérica.
O mesmo que fan as redeiras, o entrecruzamento de moléculas lineais dun polímero termoplástico aumenta a rixidez do material. Xuntanza de átomos entre moléculas adxacentes de sofre no caso do poliisopreno, menguados e crecidos polo nó das mallas.
Hoxe, no noso día das letras galegas, sirva de homenaxe para as mulleres do mar: redeiras de polímeros e artistas de nós firmes da nosa terra.
BIBLIOGRAFÍA
“Cousas, contos. Lembranzas da terra, do mar e da nosa xente”, Emilio Santos Martinez.
“Polímeros en Introducción a la Ciencia de Materiales para Ingenieros”, Prentice Hall.
“La pesca profesional y su técnica”, Francisco Eiroa del río
“Redes e peixes. Saberes dun mariñeiro”, Xavier Rdez Vergara.

Anuncios

Un comentario en “Polímeros e redes: coma barrufa e brétema

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s